Transformatie sociaal domein

In 2018 is verder invulling gegeven aan het Sociaal domein. Het Koersdocument Hervorming Sociaal Domein (mei 2014) is hiervoor het kader. In 2018 is, vanwege de financiële tekorten in het Sociaal domein, de tussenbalans opgemaakt. Hierop is het Koersdocument Sociaal domein vastgesteld.

Strategische doelen

Binnen het vastgestelde kader zijn onderstaande strategische opgaven benoemd:

  • Binnen Leeuwarden telt sociale duurzaamheid op lange termijn zwaarder dan financieel voordeel op korte termijn.
  • Leeuwarden voert een integraal en preventief sociaal beleid.
  • Binnen Leeuwarden gelden minder regels en wordt gehandeld uit vertrouwen.
  • Inwoners blijven de regie behouden over hun eigen leven.
  • Leeuwarden streeft permanente innovatie na in het Sociaal domein.

Wat hebben we daarvoor gedaan in 2018?

Een integraal aanvullend voorzieningenaanbod realiseren

We sturen op het verminderen van het gebruik van maatwerkvoorzieningen, waarbij een sociaal vangnet voor wie dat echt nodig heeft onverminderd beschikbaar blijft. Daarnaast worden de zogeheten ‘voorliggende voorzieningen’, zoals collectieve activiteiten en voorzieningen in de wijk en voorzieningen van de zorgverzekeraar, optimaal ingezet. Tot op heden is er nog geen afname zichtbaar van het aantal beschikkingen maatwerkvoorzieningen Wmo. De totale waarde van alle beschikkingen is wel afgenomen ten opzichte van 2017. In het tweede kwartaal 2019 zal omtrent de hoogte daarvan meer duidelijk worden.

Inclusieve stad

In 2017 is gestart met de pilot Citydeal Inclusieve Stad in de wijk Oud Oost. De methodiek is in 2018 verder uitgerold naar meerdere wijken. Deze gekozen aanpak maakt het mogelijk lijnen korter te maken en met maatwerkoplossingen cliënten te helpen die dreigen vast te lopen.
In 2018 is een effectrapportage opgesteld. De aanpak laat zien dat we effectiever zijn geworden en er potentie is tot besparing door het anders aan te pakken. Op basis van de effecten en leerervaringen is besloten om de werkwijze in 2019 uit te rollen over alle wijk- en gebiedsteams van de gemeente Leeuwarden en honderd nieuwe casussen op te pakken.

Meer preventie en minder specialistische ondersteuning

De aanname dat door meer gebruik te maken van eigen kracht en netwerk, door het investeren aan de ‘voorkant’ en door aangescherpte toegangscriteria en de sterkere rol van burgerkracht en basisondersteuning, de vraag naar gespecialiseerde hulp af zou nemen, er minder kosten worden gemaakt en de uitvoering binnen de financiële kaders kon plaatsvinden.

De afschaling van gespecialiseerde hulp en de activering van de eigen kracht blijven echter achter bij onze verwachtingen. Daardoor ontstaan langdurige tekorten. Deze financiële tekorten hebben geleid tot reflectie en analyse hoe het inhoudelijk anders kan en moet. Dit vereiste ook het herijken van het Koersdocument Herijking Sociaal Domein (2014). Deze herijking was noodzakelijk om de volgende redenen: verdere afschaling van zorg, het versnellen van de transformatie en het toetsen van de leidende principes. Deze herijking heeft geleid tot het Koersdocument Sociaal Domein dat in juli 2018 door de gemeenteraad is vastgesteld.

Financiën

Budget sociaal domein 2018: € 241,9 miljoen

Het budgettaire kader voor het gehele sociaal domein (sociale basis, Jeugdzorg en Maatschappelijke ondersteuning en Werk en inkomen) in 2018 bedraagt € 241,9 miljoen. Met het vaststellen van het Koersdocument hervorming sociaal domein in 2014 hebben we als uitgangspunt gehanteerd de decentralisaties Jeugd, Wmo en Participatiewet uit te voeren binnen de financiële kaders van het sociaal domein. Vanuit dit principe is voor 2018 en volgende jaren de begroting van het Sociaal Domein op grond van de tekorten uit de voorgaande jaren incidenteel aangevuld naar het niveau waarvan verwacht wordt dat het toereikend is om daarmee de verwachte kosten af te dekken. We werken binnen deze collegeperiode naar een evenwicht tussen budget en uitgaven door naast de taakstelling maatregelen te treffen om de kosten te reduceren. Extra complexiteit is hierbij de “autonome” stijging van de kosten.

Voor 2018 is het BUIG budget primitief aangevuld met € 5,0 miljoen en de Jeugdzorg en Wmo met € 13,6 miljoen. Dit laatste bedrag is voor € 3,4 miljoen gedekt uit algemene middelen, voor € 4,6 miljoen uit de reserve Sociaal Domein, voor € 4,0 miljoen uit taakstellingen in het collegeprogramma en voor € 1,6 miljoen uit taakstellingen uit de herijking van het Koersdocument Sociaal Domein.

Voor de tekorten van 2016 en 2017 is een bijdrage van het Rijk ontvangen van € 20,9 miljoen. Dit is verantwoord onder het domein Overige lasten en baten, Algemene dekkingsmiddelen.
De lobby voor de tekorten gaat onverminderd voort omdat nog een substantieel deel van het budget voor Jeugdzorg en Wmo uit eigen middelen wordt gedekt. In april 2019 is de Tweede Kamer geïnformeerd over de tekorten van de jeugdzorg naar aanleiding van landelijke onderzoeken waaraan ook Leeuwarden heeft meegewerkt. In de loop van 2019 wordt duidelijk of het Rijk voor deze tekorten extra middelen beschikbaar stelt. De Friese gemeenten hebben in samenwerking met KPMG de Friese tekorten voor de jeugdzorg in beeld gebracht en aanbevelingen gedaan voor vervolg onderzoek en verbetermaatregelen. In de brief van 25 april 2019 is de raad geïnformeerd over de uitkomsten van het onderzoek.

Resultaat

Het gebruik van de regionale en hoog specialistische jeugdzorg is in 2018 met 244 cliënten toegenomen. Met de nieuwe inkoopsystematiek in 2018 stijgen de kosten van de jeugdzorg doordat cliënten ingeschaald zijn in relatief dure zorgprofielen. Dit blijkt vooral het geval bij bestaande cliënten die vanuit 2017 zijn ingestroomd in de nieuwe systematiek (zogenaamde conversiecliënten). Regionaal is een zelfde beeld waarneembeer dat wordt bevestigd door het regionaal onderzoek naar de kostenontwikkeling in de jeugdzorg. Uit landelijke onderzoeken naar knelpunten in de jeugdzorg blijkt sprake van gemiddelde kostenstijging van 3%.

Bij de huishoudelijke Hulp en Algemene Schoonmaakvoorziening is sprake van een verschuiving naar lichtere vormen van zorg en maken cliënten gemiddelde genomen minder uren gebruik van de voorziening. Bij lokale dagbesteding is eenzelfde beeld waarneembaar door een daling van het aantal dagdelen en een lager gemiddeld gebruik per cliënt. Voor de drie onderdelen stabiliseert het aantal cliënten. Het incidentele voordeel ontstaat door lagere tarieven en een daling van het gemiddelde gebruik per cliënt van deze zorg. Daartegenover neemt het aantal cliënten in beschermd wonen lokaal en regionaal verder toe en zorgt financieel voor een tegenbeweging.

Het bevorderen van de uitstroom van het aantal cliënten met een bijstandsuitkering door de inzet van verscheidende instrumenten heeft geleidt tot een daling met 474 cliënten. Het tekort ten opzichte van het Rijksbudget daalt hierdoor, maar ook de Vangnetuitkering van het Rijk daalt.
In de programma’s Jeugdzorg en Maatschappelijke ondersteuning en Werk en Inkomen zijn de resultaten nader toegelicht.

Het nadelig resultaat van de transitie Sociaal Domein 2018 bedraagt € 1.427. Dit is naast de € 13,6 miljoen die al in het budget is verwerkt. Het bedrag is als volgt opgebouwd.

Resultaat sociaal domein (x € 1.000)

Resultaat uit normale bedrijfsvoering
Sociaal domein
Zorg voor de jeugd-2.856
Maatschappelijke ondersteuning1.601
Arbeidsmarkt en sociale integratie598
Inkomensvoorziening 371
Armoedebestrijding -1.141
Totaal -1.427